Stel je voor: je zit aan de keukentafel, het huis is stil, en voor je ligt een prachtig prentenboek.
▶Inhoudsopgave
Je kind ernaast kijkt je enthousiast aan. Maar zodra de eerste letters op het papier verschijnen, verandert die blik. De schouders zakken in, de lippen worden op elkaar gedrukt. Het boek schuift een stukje naar links. Herkenbaar?
Voor kinderen met dyslexie is lezen vaak geen avontuur, maar een hindernisbaan. Het begint al bij de allereerste stap: welk boek pak je op?
Het is een feit dat lezen voor kinderen met dyslexie extra moeilijk kan zijn.
Maar dat betekent niet dat het onmogelijk is. De juiste boeken kunnen een wereld van verschil maken. Ze kunnen de frustratie verlagen en het plezier in verhalen vergroten.
In dit artikel duiken we in de wereld van dyslexievriendelijke boeken. We bespreken wat werkt, wat helpt en welke boeken je beter even links kunt laten liggen.
Waarom sommige boeken frustreren
Voordat we de goede boeken bespreken, is het belangrijk om te begrijpen wat een boek frustrerend maakt voor een kind met dyslexie. Het gaat niet om het verhaal, maar om de vorm. Een boek met kleine letters, dicht op elkaar gedrukt, is voor een dyslectisch kind een nachtmerrie.
De letters lijken te dansen of te versmelten. Hetzelfde geldt voor boeken met weinig contrast, zoals lichtgrijze tekst op een crèmekleurige pagina.
Een ander pijnpunt is de hoeveelheid tekst. Een dik boek met alleen maar tekst, zonder plaatjes of rustmomenten, kan overweldigend zijn.
Het voelt als een berg die je moet beklimmen zonder uitrustingsplekken. Ook de keuze van het lettertype is cruciaal. Sierlijke letters of letters die op elkaar lijken (zoals de 'a' en de 'o' of de 'n' en de 'u') zorgen voor extra verwarring. Kortom, een boek dat niet is aangepast, kan de leesmotivatie direct de das omdoen.
Wat maakt een boek dyslexievriendelijk?
Gelukkig weten uitgeverijen steeds beter hoe ze boeken toegankelijk kunnen maken. Een dyslexievriendelijk boek heeft een aantal specifieke kenmerken. Ten eerste is er het lettertype.
Uitgeverijen als Zwijsen gebruiken speciale dyslexie-lettertypes, waarbij letters extra ruimte krijgen en minder op elkaar lijken.
Dit zorgt voor meer rust op de pagina. Ten tweede is er de opmaak.
De regelafstand is groter en de woorden staan verder uit elkaar. Dit voorkomt dat de regels door elkaar gaan lopen. Een ander belangrijk aspect is het papier.
Geen glanzend wit papier dat fel licht reflecteert, maar mat, licht gekleurd papier (bijvoorbeeld lichtgeel of lichtgroen) dat het contrast vermindert en de ogen ontspant.
Daarnaast is de structuur van het verhaal belangrijk. Boeken met korte hoofdstukken, veel witruimte en illustraties die het verhaal ondersteunen, helpen enorm. Ze bieden rustmomenten en maken het verhaal makkelijker te volgen. Een voorbeeld van een reeks die hierop inspeelt, is de serie 'Makkelijk & Leuk' van Zwijsen.
De rol van het lettertype en de opmaak
Deze boeken zijn speciaal ontwikkeld voor beginnende lezers en kinderen met dyslexie. Ze combineren een eenvoudig verhaal met een overzichtelijke opmaak.
Het lettertype is misschien wel het allerbelangrijkste. Een dyslexievriendelijk lettertype is ontworpen om verwarring te voorkomen.
De 'a' is bijvoorbeeld een gesloten a, en de 'd' is duidelijk anders. De letters zijn vaak iets dikker en hebben meer witruimte om zich heen. Dit lijkt een klein detail, maar voor een kind dat worstelt met het onderscheiden van letters, is dit een enorme opluchting.
De opmaak speelt hierop in. Een pagina die niet te vol is, met grote letters en veel witruimte, voelt minder intimiderend. Het kind kan zich concentreren op een paar regels tegelijk, in plaats van een hele pagina vol tekst. Dit verlaagt de cognitieve belasting en maakt lezen minder vermoeiend.
Welke boeken helpen echt?
Er zijn talloze boeken die geschikt zijn voor beginnende lezers met dyslexie. Hieronder noemen we een paar categorieën en specifieke tips.
Prentenboeken met eenvoudige tekst
Voor de allerkleinsten zijn prentenboeken met weinig tekst en grote plaatjes ideaal. Denk aan boeken van Uitgeverij Zwijsen, zoals 'Dikkie Dik' of 'Jip en Janneke'. Hoewel deze niet altijd specifiek als dyslexievriendelijk zijn bestempeld, zijn ze door hun eenvoud en herkenbaarheid vaak wel goed te doen.
De tekst is kort en staat in een groot lettertype. Een andere aanrader is de serie 'Leesdier' van uitgeverij De Eenhoorn.
Hoofdstukboeken voor gevorderde lezers
Deze boeken zijn speciaal gemaakt voor beginnende lezers. Ze hebben een beperkt aantal woorden per pagina en een duidelijke structuur. De verhalen zijn grappig en herkenbaar, wat de motivatie bevordert.
Als een kind toe is aan een echt hoofdstukboek, zijn er gelukkig ook opties. De 'Droomdieren'-serie van Zwijsen is hier een goed voorbeeld.
De boeken zijn onderdeel van een dyslexieserie, wat betekent dat ze voldoen aan alle eisen voor een dyslexievriendelijke opmaak.
Ze hebben een spannend verhaal, maar zijn niet te dik. Een andere populaire reeks is 'De Gorgels' van Jochem Myjer. Hoewel niet alle delen specifiek dyslexievriendelijk zijn uitgegeven, is de taal eenvoudig en het verhaal spannend. Veel kinderen met dyslexie vinden deze boeken toch leuk, omdat ze worden voorgelezen of omdat ze de moeite waard vinden om door te bijten.
Non-fictie en informatieve boeken
Let wel op: voor zelfstandig lezen is de dyslexie-uitgave vaak beter. Niet elk kind houdt van verhalen.
Sommige kinderen met dyslexie vinden informatieve boeken juist interessant. Boeken over dieren, voertuigen of geschiedenis kunnen een goede afwisseling zijn. Kies hierbij voor boeken met veel foto's en korte teksten.
Uitgeverij Witte Leeuw heeft bijvoorbeeld mooie informatieve series met een dyslexievriendelijke opmaak. Een tip is om te kijken naar boeken die aansluiten bij de interesse van het kind.
Als een kind gefascineerd is door dinosauriërs, dan is een informatief boek over dinosauriërs een stuk motivatiever dan een verhaal dat niet aanspreekt. Het lezen voelt dan minder als een opdracht en meer als een manier om nieuwe informatie te ontdekken.
Welke boeken vermijden?
Natuurlijk zijn er ook boeken die je beter kunt vermijden. Boeken met een klein lettertype, zoals veel standaard kinderboeken, zijn vaak niet geschikt.
Denk aan de klassiekers van vroeger, waarbij de tekst dicht op elkaar staat en de pagina's vol staan zonder illustraties. Ook boeken met complexe zinsbouw of moeilijke woorden kunnen frustrerend zijn. Als een kind net leert lezen, is het belangrijk dat de zinnen kort en duidelijk zijn. Voor kinderen die moeite hebben met lezen in groep 3, kunnen boeken die bedoeld zijn voor oudere kinderen, maar waar een jong kind door de spanning wordt aangetrokken, ook een valkuil zijn.
De inhoud is te moeilijk, waardoor het lezen een struikelblok wordt. Tot slot: vermijd boeken die niet zijn aangepast.
Elk boek kan dyslexievriendelijk worden gemaakt door het aan te passen, maar een standaardboek zonder aanpassingen is vaak een worsteling.
Het is beter om te kiezen voor een speciale dyslexie-uitgave, waarbij de opmaak en het lettertype zijn aangepast.
Praktische tips voor ouders en leerkrachten
Naast het kiezen van de juiste boeken, zijn er nog andere manieren om het lezen makkelijker te maken. Een tip is om samen te lezen. Lees om de beurt een pagina of een hoofdstuk.
Dit verlaagt de druk en maakt het een gezamenlijke activiteit. Een andere tip is om audioboeken te gebruiken.
Het kind luistert naar het verhaal terwijl hij of zij meeleest in het fysieke boek. Dit helpt bij het begrijpen van de woorden en de klank.
Veel bibliotheken hebben audioboeken in hun collectie. Verder is het belangrijk om het kind keuze te geven. Laat hem of haar zelf een boek uitzoeken, zelfs als het niet perfect past.
De motivatie om te lezen is belangrijker dan de perfecte opmaak. Een boek dat leuk is, wordt vaker opgepakt.
Conclusie
Het juiste boek kan een wereld van verschil maken voor een kind met dyslexie.
Het kan de frustratie verlagen en het plezier in lezen vergroten. Kies voor boeken met een duidelijke opmaak, een dyslexievriendelijk lettertype en een verhaal dat aansluit bij de belevingswereld van het kind.
Vermijd boeken met kleine letters, weinig contrast en te veel tekst op een pagina. Met de juiste boeken en een beetje geduld kan lezen een positieve ervaring worden. En wie weet, misschien ontdekt je kind wel een passie voor verhalen die een leven lang meegaat.
Veelgestelde vragen
Welke boeken lezen met dyslexie?
Er zijn verschillende boeken die specifiek zijn ontworpen voor kinderen met dyslexie. Deze boeken hebben vaak een grotere letterafstand, meer witruimte en een rustiger lettertype, waardoor ze minder overweldigend zijn.
Wat maakt een boek frustrerend voor iemand met dyslexie?
Denk bijvoorbeeld aan boeken uitgegeven door Zwijsen, die speciale dyslexie-lettertypes gebruiken. Een boek kan frustrerend zijn voor iemand met dyslexie als de letters dicht op elkaar staan, het contrast tussen tekst en achtergrond laag is, of als het boek te lang en complex is zonder voldoende illustraties. Een dik boek met alleen tekst kan daardoor overweldigend aanvoelen en de leesmotivatie verminderen.
Zijn er prentenboeken over dyslexie?
Ja, er zijn prentenboeken die uitleggen wat dyslexie is en welke uitdagingen kinderen met dyslexie ervaren.
Welke kenmerken hebben dyslexievriendelijke boeken?
Zo is er bijvoorbeeld het prentenboek 'Ik heb dyslexie, nou en?', geschreven door pedagoge Ilonka de Groot, dat gericht is op kinderen en ouders om een beter begrip van de aandoening te krijgen. Dyslexievriendelijke boeken hebben vaak een grotere letterafstand, een rustiger lettertype (zoals Zwijsen-lettertypes), en meer witruimte tussen de regels en woorden. Daarnaast bevatten ze vaak illustraties en korte hoofdstukken om het verhaal toegankelijker te maken en de leeservaring prettiger te doen aanvoelen.
Hoe kan ik de leeservaring van mijn kind met dyslexie verbeteren?
Door te kiezen voor boeken met een duidelijke opmaak, zoals een grotere letterafstand en voldoende witruimte, kan je de leeservaring van je kind met dyslexie aanzienlijk verbeteren. Let ook op het lettertype en kies voor een rustig, leesbaar lettertype, zoals die gebruikt worden in dyslexievriendelijke boeken.